Mae lleihau maint dosbarthiadau yn ddull o reoli’r gymhareb rhwng disgyblion ac athrawon, gan yr awgrymir y bydd yr ystod o ddulliau y gall athro eu defnyddio a faint o sylw y bydd pob myfyriwr yn ei dderbyn yn cynyddu wrth i nifer y disgyblion fesul athro ostwng.
1. Mae lleihau maint dosbarthiadau yn cael effaith gadarnhaol fach o +1 fis, ar gyfartaledd. Mae’r rhan fwyaf o’r astudiaethau’n archwilio gostyngiadau o 10 disgybl. Mae’n annhebygol y bydd gostyngiadau bach ym maint dosbarthiadau (er enghraifft, o 30 i 25 disgybl) yn gost-effeithiol o’i gymharu â strategaethau eraill.
2. Mae dosbarthiadau llai ond yn effeithio ar ddysgu os yw’r niferoedd llai yn caniatáu i athrawon addysgu’n wahanol – er enghraifft, cael rhyngweithio o ansawdd uwch â disgyblion neu leihau aflonyddwch.
3. Mae’r enillion o ddosbarthiadau llai o faint yn debygol o ddod o’r hyblygrwydd cynyddol ar gyfer trefnu dysgwyr ac ansawdd a swm yr adborth y mae’r disgyblion yn ei dderbyn (gweler Adborth).
4. Fel dewis arall yn lle lleihau maint dosbarthiadau, efallai y bydd yn bosibl newid y defnydd o staff (athrawon a chynorthwywyr addysgu) fel y gall athrawon weithio’n ddwysach gyda grwpiau llai (gweler Tiwtora grŵp bach).
Tua 1 fis o gynnydd ychwanegol yn ystod blwyddyn academaidd yw effaith gyfartalog lleihau maint dosbarthiadau. Mae’r dystiolaeth yn y maes hwn yn gyfyngedig iawn, felly dylid ei thrin yn ofalus.
Ymddengys mai’r mater allweddol yw a yw’r gostyngiad yn ddigon sylweddol i ganiatáu i’r athro newid ei ddull addysgu wrth weithio gyda dosbarth llai ac a yw’r disgyblion, o ganlyniad, yn newid eu hymddygiad dysgu. Os na fydd unrhyw newid yn digwydd, efallai nad yw’n syndod bod dysgu’n annhebygol o wella. Pan fo newid mewn dull addysgu yn cyd-fynd â gostyngiad ym maint dosbarth (sy’n ymddangos yn anodd ei gyflawni nes bod dosbarthiadau’n llai na thua 20) yna gellir nodi manteision o ran cyrhaeddiad, yn ogystal â gwelliannau ynghylch ymddygiad ac agweddau.
Mae’r effaith ar fathemateg yn uwch (+2 fis) na darllen (+1 mis).
Mae’r rhan fwyaf o astudiaethau’n archwilio gostyngiadau o 8 – 10 disgybl. Mae effaith astudiaethau sy’n archwilio lleihau maint dosbarthiadau o 5 disgybl yn llai, ar gyfartaledd.
Daw’r astudiaethau sydd wedi’u cynnwys yn y sylfaen dystiolaeth hon o 27 o wledydd o bob cwr o’r byd gydag effeithiau tebyg yn fras.
Mae tystiolaeth ymchwil ryngwladol yn awgrymu y gall lleihau maint dosbarthiadau gael effeithiau cadarnhaol ar ddeilliannau disgyblion pan gaiff ei weithredu gyda phoblogaethau disgyblion o dan anfantais economaidd-gymdeithasol. Mae rhai astudiaethau hefyd wedi canfod y gall maint dosbarthiadau llai mewn ysgolion cynradd gael mwy o effaith gadarnhaol ar ddisgyblion difreintiedig na’u cyfoedion.
Yn y DU, mae rhywfaint o dystiolaeth ddangosol sy’n awgrymu y gallai disgyblion derbyn a Chyfnod Allweddol 1 sydd â chyrhaeddiad blaenorol is ac o gefndiroedd economaidd-gymdeithasol is elwa o ddosbarthiadau bach, er bod trothwy maint dosbarthiadau lle gellir adnabod yr effaith hon yn amrywio rhwng llythrennedd a mathemateg, ac o bosibl ardal ddaearyddol hefyd.
Mae’r dystiolaeth yn awgrymu na welir effeithiau sylweddol o leihau maint dosbarthiadau nes bod nifer y disgyblion wedi gostwng yn sylweddol (i lai nag 20 neu hyd yn oed 15 disgybl). Yn bwysicach oll, mae gostyngiad ym maint dosbarthiadau ond yn debygol o fod yn effeithiol os yw’n caniatáu i athrawon newid eu dull addysgu i’r graddau bod hyn yn newid ymddygiadau dysgu disgyblion. Gallai gweithredu o ansawdd uchel i leihau maint dosbarthiadau ystyried:
- Cyfleoedd ychwanegol i roi adborth i ddisgyblion
- Amser ar gyfer rhyngweithio o ansawdd uchel rhwng disgyblion ac athrawon e.e. modelu dulliau yn agos gyda disgyblion.
Mae’r costau sy’n gysylltiedig â lleihau maint dosbarthiadau yn uchel iawn, gan y byddai angen staff ychwanegol i leihau maint dosbarthiadau. Yn 2025, mae athro arferol â statws athro cymwys (QTS) yn ennill o leiaf £45,352 ar ôl 5 mlynedd.
Nid yw’r amcangyfrif hwn yn ystyried cost bosibl cyrchu cyfleusterau i gynnal y gwersi ychwanegol a grëir trwy leihau maint dosbarthiadau. Felly, mae lle i gynnal gwersi yn rhagofyniad os am leihau maint dosbarthiadau, ac heb hynny, mae’r costau’n debygol o fod yn llawer uwch.
Wrth gyflwyno dulliau newydd, dylai ysgolion ystyried y camau gweithredu. Am fwy o wybodaeth gweler A School’s Guide to Implementation.
Mae dibynadwyedd y dystiolaeth ynghylch lleihau maint dosbarthiadau yn cael ei ystyried yn gyfyngedig iawn. Nodwyd 63 o astudiaethau. Yn gyffredinol, collodd y pwnc dri chlo clap ychwanegol oherwydd:
- Nid yw canran fawr o’r astudiaethau yn hap-dreialon rheoledig. Er bod cynlluniau astudio eraill yn dal i roi gwybodaeth bwysig am effeithiolrwydd dulliau, mae risg bod canlyniadau’n cael eu dylanwadu gan ffactorau anhysbys nad ydynt yn rhan o’r ymyriad.
- Ni chafodd canran fawr o’r astudiaethau eu gwerthuso’n annibynnol. Mae gwerthusiadau a gynhelir gan sefydliadau sy’n gysylltiedig â’r dull gweithredu – er enghraifft, darparwyr masnachol, fel arfer yn cael effeithiau mwy, a gallai hynny ddylanwadu ar effaith gyffredinol y llinyn.
- Mae llawer iawn o amrywiad anesboniadwy rhwng y canlyniadau a gynhwysir yn y pwnc. Mae pob adolygiad yn cynnwys rhywfaint o amrywiad o ran y canlyniadau, a dyna pam ei bod yn bwysig edrych y tu ôl i’r cyfartaledd. Mae amrywiad anesboniadwy (neu heterogenedd) yn gostwng ein sicrwydd yn y canlyniadau mewn ffyrdd nad ydym wedi gallu eu profi trwy edrych ar sut mae cyd-destun, methodoleg neu ddull yn dylanwadu ar effaith.
Fel gydag unrhyw adolygiad o dystiolaeth, mae’r Pecyn Cymorth yn crynhoi effaith gyfartalog dulliau wrth ymchwilio iddynt mewn astudiaethau academaidd. Mae’n bwysig ystyried eich cyd-destun a chymhwyso eich barn broffesiynol wrth weithredu dull yn eich lleoliad.
Guidance Reports